Ҳар ГТД, ҳар ҳисоботда «тўғри қилдиммикан?» деб иккиланасизми?

Сизнинг саволингиз: Чёт эллик контрагентлар билан шартнома тузилганда бухгалтерия нималарга этибор бериши керак, кўп зарар кўрмаслик учун?

• Экспорт билан импорт, товар билан хизмат фарқи — ҳисоб ва солиқ қайси бирида қандай бошланади.
• Резидент ва норезидент тушунчаси: ким билан ишлаётганингиз солиғингизни белгилайди.
• Инкотермс (EXW, CIF, DAP): қайси шарт харажат ва рискни кимга юклашини — пул тилида.
• Диққат-тузоқ: контрактдаги битта эътиборсиз банд (масалан, мулк ҳуқуқи қачон ўтиши) кейин таннарх ва даромад санасини бузади.

Натижа: Дарсдан кейин сиз чет эллик контрактни «ўқий оласиз» ва имзодан олдин хатарли бандни ўзингиз топасиз.

Сизнинг саволингиз: Инвойстлар буйича қийналаман; контрактларни ЕИСВОда, exim.mift.uz да рўйхатдан ўтказишни билмайман.

• Инвойс — қандай тўлдирилади, қайси рақамлар кейин ГТД ва тўловга ўтади.
• E-kontrakt (электрон контракт) ва уни тизимда рўйхатга олиш тартиби — экран орқали.
• Контрактни ўзгартириш керак бўлса қандай расмийлаштирилади (реал топшириқ: «Контракт ўзгартириш»).
• Диққат-тузоқ: инвойс ва контракт рақамлари мос келмаса, тўлов ва ГТД да муаммо чиқади.

Натижа: Дарсдан кейин сиз инвойс ва электрон контрактни хатосиз тайёрлаб, тизимда мустақил рўйхатдан ўтказасиз.

Сизнинг саволингиз: ТСОЯЭАТ кодини, идентификация рақамини тўғри танлашни, ташқи савдо мониторингини билмайман.

• ТСОЯЭАТ коди ва идентификация рақами — товарни тизимда қандай «рўйхатга» олиш.
• Ташқи савдо мониторинги: операция тури коди, контрактнинг «Б» қисми (реал топшириқлар билан).
• Рақамни ўқиш — тизимдаги идентификацияни тўғри тушуниш.
• Диққат-тузоқ: нотўғри код — нотўғри божхона тўлови ва солиқ; кейин тузатиш узоқ ва қиммат.

Натижа: Дарсдан кейин сиз товарингизга тўғри код танлайсиз ва мониторингда хато қилмайсиз.

Сизнинг саволингиз: 180 кунлик муддат қаердан ҳисобланади, валюта кечикса қандай жарима чиқади — аниқ билмайман.

• Валюта тушумини назорат қилиш тартиби ва муддатлари (реал топшириқлар: импорт 175 кун, экспорт 370 кун, импорт 560 кун, давлат улушли 400 кун).
• Репатриация нима, мораторий қачон қўлланади.
• Суғурта товони, банк ҳақи, агент фоизи муддатга қандай таъсир қилади (топшириқлар: суғурта товони 85%, банк ҳақи 2%).
• Диққат-тузоқ: муддатни бир кун ўтказиб юбориш — катта жарима; муддат қаердан саналишини билмаслик — энг кўп хато.

Натижа: Дарсдан кейин сиз ҳар контракт бўйича муддатни ўзингиз ҳисоблайсиз ва жаримадан четда қоласиз.

Сизнинг саволингиз: Резидентлар ўзаро валютада ҳисоб-китоб қилиши мумкинми, молия агенти орқали тўлов бўладими?

• Резидентлараро валюта операцияларида нима мумкин, нима мумкин эмас.
• Молия агенти орқали тўлов ва дебиторлик билан ишлаш.
• Дебиторлик узоқ ёпилмаса — қандай йўл тутиш.
• Диққат-тузоқ: рухсат этилмаган валюта операцияси — жарима ва ҳисоб блокировкаси сабаби.

Натижа: Дарсдан кейин сиз резидентлараро тўловда «мумкин / мумкин эмас»ни аниқ ажратасиз.

Сизнинг саволингиз: GTD va IM40 ni to'g'ri o'qish, 1c bazaga to'g'ri kiritish — shunga qiynalaman.

• Импорт жараёни ва божхона расмийлаштируви: E-kontrakt, БЮД, БҚД — қайси ҳужжат нима учун.
• ГТД сатрларини ўқиш: қайси катакда божхона қиймати, қайси катакда тўлов туради.
• Импортни 1С га киритиш кетма-кетлиги — экран орқали.
• Диққат-тузоқ: ГТД даги божхона нархи билан фактура (инвойс) нархини аралаштириш — энг кўп учрайдиган хато.

Натижа: Дарсдан кейин сиз ГТД ни очиб, ҳар сатрини тушуниб, 1С га хатосиз киритасиз.

Сизнинг саволингиз: Таможня нархи бн фактура нархи уртасидаги фаркни канака акс эттиришда иккиланаман, 1с да канака акс эттирилади.

• Божхона қиймати нима, у қандай аниқланади — 6 усул (топшириқлар: БҚ 1-усул, усул танлаш, БҚ — CIP).
• Божхона қиймати билан инвойс нархи фарқи қаерда пайдо бўлади ва қаерга ёзилади.
• БҚД шакли билан ишлаш.
• Диққат-тузоқ: усулни нотўғри танлаш ёки товарни паст кўрсатиш («паст сотиш») — божхона ва солиқ қайта ҳисоблайди.

Натижа: Дарсдан кейин сиз божхона қийматини тўғри усулда аниқлаб, инвойс билан фарқини жойига ёзасиз.

Сизнинг саволингиз: Кайси харажатлар тан нархга боради, божхона учун кучирилган пуллар каерда юритилади, божхона харажатлари тан нархга киритиладими?

• Импорт таннархи таркиби: товар, транспорт, божи, йиғим, харажатлар (топшириқ: «Таннарх таркиби»).
• Божхона тўловлари: божи, акциз, ҚҚС, йиғим — қайси бири таннархга, қайси бири ҳисобга/зачётга.
• Йиғим шкаласи ва ҳисоблаш.
• Диққат-тузоқ: божхона йиғими ва ҚҚСни таннархга нотўғри қўшиш — фойдани бузади.

Натижа: Дарсдан кейин сиз импорт таннархини ҳар харажатни жойига қўйиб, аниқ чиқарасиз.

Сизнинг саволингиз: Импорт килинганини НДС отчетига курсатишни билмайман; манфий сальдо чиқади.

• Импорт ҚҚСи қандай ҳисобланади ва қачон зачёт (зачёт — ҳисобга ўтказиш) қилинади (топшириқлар: ҚҚС базаси, ҚҚС тақдири).
• ҚҚС ҳисоботида импортни кўрсатиш, «манфий сальдо» масаласи.
• Реэкспорт ҳолати (топшириқ: «Реэкспорт»).
• Диққат-тузоқ: импорт ҚҚСини муддатидан олдин ёки нотўғри зачётга олиш — ҳисоботни бузади.

Натижа: Дарсдан кейин сиз импорт ҚҚСини тўғри пайтда зачётга олиб, ҳисоботда аниқ кўрсатасиз.

Сизнинг саволингиз: Бўнак берилган бўлса таннарх қандай шаклланади, проводкалари қандай — иккиланаман.

• Бўнак берилганда таннарх ва проводкалар (топшириқлар: 100% бўнак, 30% бўнак — проводка, бўнак курслари).
• Тўлиқ цикл проводкалари: контрактдан то оприходованиегача.
• Божхона режимлари (40, 70, 74) ва уларнинг ҳисобга таъсири (топшириқлар: «40 ва 74», вақтинча сақлаш, транзит).
• Диққат-тузоқ: 100% ва қисман бўнакда курсни нотўғри олиш — таннарх ва курс фарқини бузади.

Натижа: Дарсдан кейин сиз бўнакли импортда таннарх ва проводкаларни курс билан бирга тўғри қиласиз.

Сизнинг саволингиз: Экспортдан тушган даромадни қачон тан олиш керак, мулк ҳуқуқи қачон ўтади — билмайман.

• Экспорт тушуми ва даромадни тан олиш санаси (Инкотермс, мулк ҳуқуқи ўтиши) (топшириқлар: тан олиш санаси, даромад суммаси, DAP).
• Хизмат экспорти даромадини тан олиш (топшириқ: «Хизмат экспорти»).
• Диққат-тузоқ: даромадни нотўғри санада тан олиш — курс ва солиқ даврини сурадиб юборади.

Натижа: Дарсдан кейин сиз экспорт даромадини тўғри санада ва тўғри курсда тан оласиз.

Сизнинг саволингиз: Экспортда 0% ҚҚСни қандай ҳимоя қилиш мумкин, тасдиқ ҳужжатлари нима?

• 0% ставка ва уни тасдиқлаш ҳужжатлари (топшириқлар: «0% ва валюта», тасдиқ ҳужжатлари).
• 0% ставка билан «озодлик» (льгота) ўртасидаги фарқ (топшириқ: «0% ва озодлик фарқи»).
• Диққат-тузоқ: 0% ни ўз вақтида ҳужжат билан тасдиқламаслик — ставка ошиб кетиши мумкин («0% хатоси»).

Натижа: Дарсдан кейин сиз 0% ни керакли ҳужжат билан ҳимоя қиласиз ва уни «озодлик»дан ажратасиз.

Сизнинг саволингиз: Курс фаркларини фойда солигида тугри акс эттириш; курс ошса-тушса нима бўлади — адашаман.

• Валюта тушуми ва харидорлар билан ҳисоб-китоб, дебиторлик.
• Курс ошди/тушди ҳолатлари (топшириқлар: курс ошди, курс тушди, банк комиссияси).
• Молия агенти орқали экспорт (топшириқ: «Молия агенти 6%»).
• Диққат-тузоқ: курс фарқини даромад/харажатга нотўғри ёзиш — фойда солиғини бузади.

Натижа: Дарсдан кейин сиз экспорт валюта тушуми ва курс фарқини ҳисобда тўғри акс эттирасиз.

Сизнинг саволингиз: Экспорт таннархи: чегирма, тара, йўқотиш, сертификатлаштириш — қандай ҳисобланади?

• Экспорт таннархи: чегирмалар, қайтариладиган тара, йўқотишлар, сертификатлаштириш (топшириқлар: чегирма, қайтариладиган тара, йўқотиш, бонусли чегирма).
• Диққат-тузоқ: қайтариладиган тарани таннархга киритиш — хато, кейин тузатиш керак бўлади.

Натижа: Дарсдан кейин сиз экспорт таннархини ҳар унсурни жойига қўйиб, аниқ ҳисоблайсиз.

Сизнинг саволингиз: Экспорт солиқ оқибатлари, воситачи битимлар, имтиёзлар — тўлиқ билмайман.

• Экспорт солиқ оқибатлари ва имтиёзлари (топшириқлар: экспорт имтиёзи, айланма солиғи, уч солиқ).
• Воситачи (комиссия) орқали экспорт проводкалари.
• Жарима санкциялари ва суғурта товони ҳисоби.
• Диққат-тузоқ: имтиёзни нотўғри қўллаш — кейин қайта ҳисоб ва жарима.

Натижа: Дарсдан кейин сиз экспорт имтиёзларини тўғри қўллаб, воситачили сотувни ҳам хатосиз юритасиз.

Сизнинг саволингиз: Товар қаерда реализация қилинган деб ҳисобланади, ҚҚС объекти нима — чалкашаман.

• ҚҚС объекти ва товарни реализация қилиш жойи (топшириқлар: товар жойи, объект, импорт объект, калит мезон, умумий қоида).
• Диққат-тузоқ: реализация жойини нотўғри аниқлаш — бутун ҚҚСни нотўғри чиқаради.

Натижа: Дарсдан кейин сиз товар реализация жойини аниқ белгилаб, ҚҚСни тўғри бошлайсиз.

Сизнинг саволингиз: Xizmatlar importi, eksport, hujjatlashtirish va QQS — shunda qiynalaman.

• Хизматларни реализация қилиш жойи (топшириқлар: кўчмас мулк, кўчар мулк, ташиш, фургон 90 кун, ҳаво кема 60 кун, семинар Истанбулда).
• Диққат-тузоқ: хизмат жойини нотўғри аниқлаш — имтиёзни ёки ҚҚСни бутунлай нотўғри қўллаш.

Натижа: Дарсдан кейин сиз ҳар хизмат тури бўйича реализация жойини тўғри аниқлайсиз.

Сизнинг саволингиз: Импорт услуга буйича иккиёклама соликка тортиш; чет эллик реализациясида ким ҚҚС тўлайди?

• Чет эллик шахслар реализацияси ва солиқ агенти базаси (топшириқлар: ким тўлайди, ҚҚС ичида, ҚҚСсиз, зачёт).
• Диққат-тузоқ: солиқ агенти сифатида ҚҚСни ушламаслик — у сизнинг зиммангизда қолади.

Натижа: Дарсдан кейин сиз норезидентга тўловда ҚҚСни ким ва қандай тўлашини аниқ биласиз.

Сизнинг саволингиз: Импорт ва экспорт ҚҚСидаги асосий фарқлар нимада — аралаштириб юбораман.

• Импорт/экспортда ҚҚСнинг ўзига хослиги: 0% экспорт, импорт ҚҚС ва зачёт (топшириқлар: жисмоний шахсга, юридик шахсга, паст сотиш).
• Диққат-тузоқ: экспорт 0% ни импорт зачёти билан аралаштириш — ҳисоботда чалкашлик.

Натижа: Дарсдан кейин сиз импорт ва экспорт ҚҚСини бир-биридан аниқ ажратиб юритасиз.

Сизнинг саволингиз: Электрон хизматлар, чет эл юридик шахси хизматига ҚҚС қандай ҳисобланади?

• Электрон хизматлар ҚҚСи: чет эл юридик шахслари учун алоҳида тартиб.
• Диққат-тузоқ: электрон хизматни оддий импорт хизмат билан аралаштириш — ҚҚСни нотўғри қилади.

Натижа: Дарсдан кейин сиз электрон хизмат ҚҚСини алоҳида тартибда тўғри ҳисоблайсиз.

Сизнинг саволингиз: Норезидент солиги 137 код 29 код качон туланиши — шунга кийналаман.

• Доимий муассаса билан боғлиқ бўлмаган даромад: умумий қоида.
• Тўлов манбаида солиқ: дивиденд, фоиз, роялти, фрахт, хизматлар (топшириқлар: дивиденд, фоиз, роялти, халқаро ташиш, телекоммуникация, ижара).
• Диққат-тузоқ: даромад турини нотўғри таснифлаш — нотўғри ставка ва жарима.

Натижа: Дарсдан кейин сиз норезидентга ҳар тўловда қайси солиқ, қайси кодда ушланишини аниқ биласиз.

Сизнинг саволингиз: Норезидент ставкаларини аниқлашда, солиқ агенти вазифасида қийналаман.

• Солиқ ставкалари ва солиқ агентлари вазифаси.
• Мол-мулкни реализация ва роялти (топшириқлар: улуш — соф ўсиш, улуш — ҳужжатсиз, кўчмас мулк).
• Диққат-тузоқ: ставкани даромад турига нотўғри бириктириш — кам ёки ортиқча ушлаш, иккиси ҳам муаммо.

Натижа: Дарсдан кейин сиз ҳар даромад бандига тўғри ставкани қўллайсиз.

Сизнинг саволингиз: Rezidentlik sertifikati talablarga javob berishini aniqlashda qiyinchiliklar bor.

• Халқаро шартнома: имтиёз ва резидентлик сертификати (топшириқлар: Туркия — сертификат муддати, дивиденд — ҳақиқий эга эмас).
• Диққат-тузоқ: сертификат муддати ёки шакли талабга жавоб бермаса — имтиёз йўқолади, солиқ тўлиқ ушланади.

Натижа: Дарсдан кейин сиз сертификатни текшириб, халқаро шартнома имтиёзини қонуний қўллайсиз.

Сизнинг саволингиз: Германия монтаж, Россия техник хизмат — доимий муассаса юзага келадими, 183 кун қандай?

• Доимий муассаса тушунчаси ва юзага келиш шартлари, 183 кун қоидаси (топшириқлар: Германия — монтаж, Россия — техник хизмат, ДМ — офис ва омбор, ДМ — хизмат муддати).
• Диққат-тузоқ: доимий муассасани «кўрмай» ўтказиб юбориш — рўйхатдан ўтмаган деб жарима.

Натижа: Дарсдан кейин сиз доимий муассаса қачон юзага келишини аниқлаб, олдиндан ҳаракат қиласиз.

Сизнинг саволингиз: Доимий муассаса рўйхати, даромад-харажатни тақсимлаш, фойда солиғи — тартибини билмайман.

• Доимий муассасани рўйхатга олиш ва ҳисоб юритиш; даромад/харажатларни тақсимлаш (топшириқлар: бир нечта корхона, учта объект, даромад нисбати, усул ва ҳужжат).
• Диққат-тузоқ: даромад/харажатни нотўғри тақсимлаш — фойда солиғини бузади.

Натижа: Дарсдан кейин сиз доимий муассасани рўйхатга олиб, даромад-харажатни тўғри тақсимлайсиз.

Сизнинг саволингиз: ДМнинг ҚҚС ва бошқа солиқ мажбуриятлари, ҳисоботи, ёпилиши — тартиби қандай?

• ДМнинг ҚҚС ва бошқа солиқ мажбуриятлари; ҳисобот, ёпилиш (топшириқлар: ДМ ва ҚҚС, қурилиш ҚҚС, ҳисобот муддати, ёпилиш, манбаида солиқдан фарқ).
• Диққат-тузоқ: манбаида солиқ билан доимий муассаса солиғини аралаштириш — икки марта ёки кам солиқ.

Натижа: Дарсдан кейин сиз доимий муассаса ҳисоботини топшириб, уни манбаидаги солиқдан аниқ ажратасиз.

Сизнинг саволингиз: Валюта операция курс фарки — шуларда адашаман; курс фарқи қачон чиқмайди?

• Монетар ва немонетар моддалар: қайси бирида курс фарқи бор, қайсида йўқ (топшириқлар: таснифлаш, товар, дебиторлик).
• Бошланғич тан олиш ва ҳисобот санасидаги курс.
• Диққат-тузоқ: немонетар моддани (масалан, товарни) қайта баҳолаш — энг кўп учрайдиган хато.

Натижа: Дарсдан кейин сиз курс фарқи қаерда чиқади, қаерда чиқмаслигини аниқ ажратасиз.

Сизнинг саволингиз: 9540/9620 счётларини качон ишлатишни билмайман.

• Курс фарқи: ижобий/салбий, ҳисобварақлар — 9540/9620 (топшириқлар: деб. курс ошди, деб. курс тушди, кред. курс ошди, кред. курс тушди).
• Диққат-тузоқ: дебитор ва кредитор бўйича курс фарқини ёки счётни адаштириш — фойдани бузади.

Натижа: Дарсдан кейин сиз ҳар курс фарқини тўғри счётга (9540 ёки 9620) ёзасиз.

Сизнинг саволингиз: 100% бўнакда курс фарқи чиқадими, чиқмайдими — иккиланаман.

• Бўнаклар ва курс фарқи юзага келмайдиган ҳолатлар (топшириқлар: бўнак ҳисобига товар, 100% бўнак, 50% бўнак, импорт 100% бўнак).
• Диққат-тузоқ: 100% бўнакда курс фарқи чиқармаслик кераклигини билмаслик — «сохта» курс фарқи.

Натижа: Дарсдан кейин сиз бўнак ҳолатларида курс фарқини қачон чиқариш, қачон йўқлигини аниқ биласиз.

Сизнинг саволингиз: Йил охирида қайта баҳолаш — қандай қилинади, билмайман.

• Йил охирида валюта моддаларини қайта баҳолаш — амалий мисоллар (топшириқлар: йил охири, валютадаги кредит, валюта ҳисобварағи).
• Диққат-тузоқ: йил охири қайта баҳолашни ўтказиб юбориш — баланс ва фойда нотўғри чиқади.

Натижа: Дарсдан кейин сиз йил охири валюта қайта баҳолашини мустақил, хатосиз бажарасиз.

Сизнинг саволингиз: Валюта контракт долларда, тўлов рублда — кандай курс олинади, кросс курс?

• Валюта активлари ва мажбуриятларини турли валютада ҳисоблаш; кросс-курс мантиғи.
• Диққат-тузоқ: контракт валютаси билан тўлов валютаси фарқ қилганда курсни нотўғри олиш — суммани бузади.

Натижа: Дарсдан кейин сиз доллар/рубль каби аралаш валютали ҳисоб-китобда курсни тўғри оласиз.

Сизнинг саволингиз: IT xizmatlari eksporti qanday rasmiylashtiriladi, 0% avtomat bo'ladimi?

• Дастурий таъминот экспорти/импорти: божхона ва ҳисоб (топшириқлар: дастур экспорти CODEX, он-лайн дўкон APPSTORE, диск + дастур TECHNO).
• Диққат-тузоқ: дастур экспортида «0%»ни автомат деб ўйлаш — «0% хатоси»га олиб келади.

Натижа: Дарсдан кейин сиз IT/дастур экспортини тўғри расмийлаштириб, ставкани хатосиз қўллайсиз.

Сизнинг саволингиз: Дастурий маҳсулотдан фойдаланиш ҳуқуқи, лицензия импорти — бухгалтерияда қандай ҳисобга оламан?

• Дастурий маҳсулотдан фойдаланиш ҳуқуқини расмийлаштириш ва ҳисоб (топшириқлар: лицензия импорти FINSOFT, ўрнатилган дастур ROBOTPROM, буюртма дастур MEDIA, мутлақ ҳуқуқ сотиш SOFTHOUSE).
• Диққат-тузоқ: фойдаланиш ҳуқуқи билан мутлақ ҳуқуқни аралаштириш — солиқ ва ҳисобни нотўғри қилади.

Натижа: Дарсдан кейин сиз дастур ҳуқуқи ва лицензиясини тўғри турда ҳисобга оласиз.

Сизнинг саволингиз: Мева-сабзавот, узум экспортида қандай алоҳида қоидалар бор?

• Мева-сабзавот маҳсулотлари экспорти тартиби (топшириқлар: узум экспорти UZFRESH, инвойс асосида, ноҳалол реестр AGROEXPORT).
• Диққат-тузоқ: реестр ёки ҳужжатни нотўғри тўлдириш — имтиёз ва 0% йўқолади.

Натижа: Дарсдан кейин сиз мева-сабзавот экспортини алоҳида тартибда, ҳужжати билан юритасиз.

Сизнинг саволингиз: Умидсиз дебиторликни, муддати ўтган қарзни қачон ва қандай ҳисобдан чиқараман?

• Умидсиз қарздорликларни ҳисобдан чиқариш тартиби (топшириқлар: экспорт дебиторлиги EXPORTLINE, шубҳали қарз захираси, кредиторлик умидсизлиги BUILDIMPORT, кредит-нота).
• Диққат-тузоқ: муддатидан олдин ёки ҳужжатсиз ҳисобдан чиқариш — солиқ қайта ҳисоблайди.

Натижа: Дарсдан кейин сиз умидсиз қарзни тўғри муддатда, ҳужжати билан ҳисобдан чиқарасиз.

Сизнинг саволингиз: Оффшор компаниялар билан ишлаганда нималарга эҳтиёт бўлиш керак?

• Оффшор ҳудудлар ва трансферт нарх белгилашга эътибор (топшириқлар: Сейшел хизмати TRADECO, оффшорни аниқлаш, оффшорга роялти ALFA).
• Диққат-тузоқ: оффшорга тўловни оддий тўлов деб расмийлаштириш — қўшимча солиқ ва назорат.

Натижа: Дарсдан кейин сиз оффшорни аниқлаб, у билан ишлашда солиқ хатаридан четда қоласиз.